Η Δίβρη της Βορείου Ηπείρου

Μαζί με τον έπαρχο  Δίβρης, Σωκράτη Καλτσούνη, κάναμε μια διαδρομή στην ορεινή μεν και δύσκολη  επαρχία του. Από το Ντερμίσι, το πρώτο χωριό κοντά στον οδικό άξονα Κρανιά - Κονίσπολη και που, με την ανέγερση της νέας εθνικής οδού, θα πάρει μια άλλη έκταση και μια άλλη όψη και μέχρι την Άνω Λεσινίτσα, η διαδρομή αν και δύσκολη ήταν μια εμπειρία και ένας ισολογισμός για τη ζωή αυτών των κατοίκων, που δεν το βάζουν κάτω, παλεύουν με τις αντίξοες συνθήκες, μόνον και μόνον να μην ρημάξει αυτός ο τόπος, μόνον και μόνον από την αγάπη για το χωριό και τη γενέτειρά τους.

Καθώς το τζιπ, που οδηγούσε ο ίδιος ο έπαρχος ανηφόριζε προς τη Δίβρη, το μεγαλύτερο χωριό της επαρχίας, σιγά - σιγά πρόβαλε μπροστά μας το γύρω περιβάλλον. Μπροστά ο απέραντος κάμπος του Βούρκου, έχοντας ως ασπίδα τις  ραχούλες, να κρατούν στον ώμο τους τα όμορφα χωριά. Στο βάθος τα πεντακάθαρα νερά του Ιονίου. Ένα όμορφο τοπίο. Ένα τοπίο που γαληνεύει τη ματιά σου και ανακουφίζει την ψυχή σου. Με δίκιο τη Δίβρη την αποκάλεσαν και  «Μπαλκόνι του Βούρκου».

                                            Μια στάση στη Δίβρη

Η Δίβρη απλωμένη στον αφαλό του αγέρωχου βουνού της, του Διβροβουνίου, είναι το κέντρο της επαρχίας.  Μπόρεσε να επικρατήσει μπροστά στη εμμονή  μερικών για να αναγνώριζαν ως κέντρο της επαρχίας το Θεολόγο. Η Δίβρη το κατόρθωσε. Με το δίκιο της. Η Δίβρη των 2000κατοίκων, που συναγωνίζεται και την άλλη Δίβρη στην Ελλάδα, είναι όχι μόνον το μεγαλύτερο χωριό, αλλά και ο ρυθμιστής της επαρχίας.

Το κέντρο της, με την νεόκτιστη  εκκλησία της Παναγίας , που δεσπόζει υπερήφανη, με την σκαλιστή πέτρα και την αρχιτεκτονική στο κτίσιμο, το κτίριο των γραφείων της επαρχίας, με το ουρανί χρώμα, όπου ανάμεσα στην αλβανική και της Ε. Ένωσης κυματίζει και η ελληνική σημαία, τον αιωνόβιο γέρο- πλάτανα και το μνημείο της αντίστασης, ως σύμβολο του αγώνα των κατοίκων της περιοχής, τα καφενεία  της απόλαυσης του ωραίου διβριώτικου καφέ, και χωρίς άλλο η υπέροχη Καμάρα με το κρυστάλλινο, γάργαρο και κρύο νερό της, σε αφήνει άφωνο. Αριστερά και δεξιά, μπρος και πίσω από το κέντρο υπέροχα δυόρωφα και τριώροφα σπίτια. Ωραία, σύγχρονα, ευάερα. Για τη Δίβρη, των πολλών και παλιών εκκλησιών, του αρχαιοτάτου μοναστηριού στην κορυφή του βουνού, για τη Δίβρη των αγώνων για την ελληνική παιδεία και μόρφωση, της παράδοσης και των ήθη και εθίμων, των λεβέντων κατοίκων της, που πάλεψαν σε χρόνους και καταστάσεις, που φυλακίστηκαν και εξορίστηκαν,  ο έπαρχος έχει πολλά στο νου του.

Από τα έσοδα της επαρχίας, μα και από άλλες προσφορές και βοήθειες, από τα κονδύλια της περιφέρειας και του κράτους, ο έπαρχος Καλτσούνης το 2007 ξόδεψε 23 εκατομμύρια λεκ για την ανακαίνιση του σχολείου, 13 εκατομμύρια για το κέντρο υγείας και 8 εκατομμύρια για την πλατεία του χωριού, 8 εκατομμύρια  για την ανακαίνιση και τον εξοπλισμό των γραφείων της επαρχίας.. Ικανοποιητικοί είναι και οι προϋπολογισμοί για την τρέχουσα χρονιά: 30  εκατομμύρια θα δαπανηθούν για το δρόμο πλατεία-Άγιος Σπυρίδωνος, όπου θα βοηθήσει στην συγκοινωνία των κατοίκων της συνοικίας αυτής, ένας δρόμος δύσκολος για τον οποίο θα χρειαστεί να οικοδομήσει 230 κυβικά μέτρα τοίχο. Άλλα 30 εκατομμύρια θα δαπανηθούν για το δρόμο στη «συνοικία 13». Από τα 25 εκατομμύρια που προβλέπονται για το φωτισμό των χωριών, τα 15 θα δαπανηθούν για την πλατεία και τον κυριότερο δρόμο της Δίβρης. Φυσικά δεν μπορεί ο έπαρχος να ξεχάσει την ξακουστή Καμάρα, εκεί που δροσίζονται, καθώς κάνουν μια ανάπαυλα, δεκάδες περαστικοί, εκτός από τους χωριανούς, που την έχουν για καύχημά τους.

20 εκατομμύρια λεκ έχουν προγραμματιστεί και ήδη η εταιρεία του Δήμου Λιάκου άρχισε την ανακαίνισή της. Στη θέση του παλιού τοίχου με τις δύο καμάρες, θ’ ανεγερθεί ένας τοίχος σε μορφή θόλου με σκαλιστή πέτρα, ένα σχέδιο θαυμάσιο, από τον συγχωριανό τους Ζήσο Μέλλο.

Αφήσαμε τους Διβριώτες, που μας περιτριγύρισαν με χαρά και φιλοξενία, εκφράζοντας τα καλύτερα λόγια και για την εφημερίδα  «Λ. Βήμα» και πήραμε το δρόμο για το Θεολόγο.

Κουλουράτι  – Αγ. Ανδρέας

Το γραφικό και καταπράσινο  Κουλουράτι εμπνέει τους ανθρώπους που κατοικούνε εδώ με την απέραντη θέα έως το αρχαίο Βουθρωτό , τα στενά του Ιονίου  έως και την πεντάμορφη Κέρκυρα. Τα σπιτάκια χτισμένα παραδοσιακά μοιάζουν με τα Ζαγοροχώρια, αλλά κι’ εδώ δυστυχώς  όπως τα υπόλοιπα στην ορεινή περιοχή του Θεολόγου έχουν ερημώσει.

Κάποτε το Κουλουράτι αριθμούσε 120 ψυχές ενώ σήμερα μερικά γεροντάκια.

Η είσοδος στον Αγ. Ανδρέα θυμίζει καλές εποχές ενώ οι μπαξέδες και οι αυλές γεμάτες κληματαριές, που αυτή η χρονιά έχουν αρκετή σοδειά, μας δίνουν κουράγιο πως η ζωή συνεχίζεται

Οι πέντε βρύσες  στο κέντρο του Αγ. Ανδρέα είναι πηγή ζωής και θα συνεχίσουν  να είναι όσον καιρό υπάρχει ζωή σε τούτα τα κακοτράχαλα μέρη. 

Στη διαδρομή προς το  Θεολόγο

 Είδαμε καλύτερα τη Δίβρη κάνοντας τη διαδρομή για το Θεολόγο. Ωραία σπίτια, το ένα καλύτερο από το άλλο, κήποι περιποιημένοι.

Ενδιαφερθήκαμε και ο έπαρχος μας έδειξε το σπίτι όπου έζησε και έδρασε ο παπά Ρέτζιος, ο Αριστοτέλης ο Χαρμπάτσης, το σπίτι  του λογοτέχνη συγγραφέα Χαράλαμπου Κίτσιου, μα και το δικό του σπίτι.

Έχτισε ωραίο σπίτι ο έπαρχος, για ν’ αντικαταστήσει εκείνο που οι κακούργοι και κοντόφθαλμοι  έκαψαν το 1996. Τότε που αναγκάστηκε ν’ αφήσει το τιμόνι της επαρχίας και να φύγει στην Ελλάδα γιατί κινδύνευε η ίδια η ζωή του.

«Ήταν ακριβώς αυτός ο λόγος, μας είπε ο Σωκράτης ο Καλτσούνης, όπου επέμενα και έβαλα υποψηφιότητα ξανά για τη θέση του επάρχου, για να ξαναβάλω στη θέση την υπόληψη, την τιμή μου, μα και τις λανθασμένες ιδέες των γιών  μου. Μόνον όταν αναδείχτηκα έπαρχος με άνω  των 60%, στο γιο μου διευκάλυνε η ιδέα ότι «κάτι έκανες εσύ που μας έκαψαν το σπίτι». Τώρα ο γιος μου είναι και υπερήφανος για το πατέρα του και ήσυχος στη συνέιδησή του…».

Ο χωματόδρομος προς το Θεολόγο ήταν συντηρημένος. Μπορεί άνετα να περάσουν όλα τα είδη των αμαξιών. Ιδίως τώρα με την καλοκαιρινή σαιζόν που πάρα πολλοί δικοί μας θα επιστρέψουν στα πατρώα  εδάφη να περάσουν τις διακοπές τους. Όπως έκαμαν όλα αυτά τα χρόνια. Ένα ωραίο έθιμο, που αξίζει συγχαρητήρια. Έτσι δεν θα αποκοπούν  από τη γενέτειρα, έτσι θα βοηθήσουν, με το εισόδημά τους και τους εδώ εναπομείναντες.

«Γι’ αυτό το λόγο, συμπληρώνει ο έπαρχος, θέλω να κάνω κάτι. Να κάνω έργα που να μένουν. Για να επιβιώσει αυτός ο κόσμος, για να δημιουργηθούν οι συνθήκες να επιστρέψουν κι άλλοι. Το μεγαλύτερο όνειρό μου, το υδραγωγείο από τη Λεσινίτσα, για να εφοδιαστούν με πόσιμο νερό όλα τα χωριά. Η ανακαίνιση των δρόμων, ακόμα και του εσωτερικού δικτύου, για να ‘ρθουν οι δικοί μας…»

Μας είπε πολλά ο έπαρχος. Μας μίλησε για τα 22 εκατομμύρια λεκ που δαπάνησε η επαρχία για την συντήρηση του δρόμου Ντερμίσι-Λεσινίτσα, καθώς και για τα 30 εκατομμύρια λεκ που θα δαπανηθούν εφέτος για την συντήρηση του δικτύου όλης της επαρχίας. Για τα μπετό που θα καλύψουν πολλά δύσβατα σημεία των δρόμων, την ανακαίνιση των εσωτερικών δρόμων, για τα 6 εκατομμύρια λεκ για το δρόμο Μάλτσανη –Γριάσδανη, εκτός τα 4 που έδωσαν το 2007.  Δεν ξέχασε να μας αναφέρει, μα και να ευχαριστήσει το Νομάρχη Θεσπρωτίας Βασίλη Γιόγιακα, γιατί τα έργα στο συγκεκριμένο δίκτυο ολοκληρώθηκαν με την μηχανική υποστήριξη και την προσωπική μέριμνά του.  

Στο Θεολόγο

Το Θεολόγο που κάποτε άφριζε από ζωή και δραστηριότητα, τώρα βουβό. Μόνον ο αντίλαλος από την Κλεισούρα, που σε οδηγεί στο βάθος των βουνών, εκεί που βρίσκονται οι δύο Λεσινίτσες.

Λίγοι οι κάτοικοι που έμειναν εδώ. Στο Λουψάτι θα βρεις μόνον μια οικογένεια., στο Γιαννιτσάτι 8, στο Κουλουράτι 11  κατοίκους , στον Άγιο Ανδρέα 45 κατοίκους, στη Μάλτσανη 40, στην Τσερκοβίτσα 95, ενώ στις δύο  Λεσινίτσες  οι κάτοικοι ανέρχονται στους 150.

Πόση δουλειά έχει ο έπαρχος για την επικοινωνία με τους κατοίκους αυτούς, με τις πρώτες βοήθειες που πρέπει να χορηγηθούν, με την απομόνωσή τους από τον έξω κόσμο, αφού δεν υπάρχουν ούτε τηλεοπτικά, ούτε τηλεφωνικά σήματα. Πόσες φορές οι κάτοικοι διαμαρτυρήθηκαν, πόσες φορές βροντοφώναξαν. Σε κουφό αφτί κυβερνήσεων έπεσαν οι βροντολαλίες τους.

Η επιστροφή του κόσμου σχετίζεται με τους δρόμους, με το πόσιμο νερό, με το ηλεκτρικό ρεύμα και στη συνέχεια με τις άλλες ανέσεις όπως και αυτή των σημάτων επικοινωνίας και ψυχαγωγίας, της ασφάλειας κλπ

Καθώς μιλούσαμε για τους γύρω αγρούς και τα δασοφυτεμένα μέρη ο Καλτσούνης διευκρινίζει: «Έχει γίνει ένα τεράστιο λάθος,  ως αναφορά την εφαρμογή του νόμου 7501. Σε όλη την επαρχία από 1890 στρέμματα γεωργικής γης μοίρασαν τα 1180, με τίτλους ιδιοκτησίας, ένα έλλειμμα των 710 στρεμμάτων. Έπρεπε να γίνουν διορθωμές. Επέμενα. Το κατόρθωσα, Έχουμε δημιουργήσει νέα επιτροπή για την διανομή των υπολοίπων στρεμμάτων, εγκριμένη από τα αρμόδια όργανα της περιφέρειας Αυλώνας, ώστε να είναι νόμιμη».

Έχει δίκιο ο έπαρχος. Το ίδιο λάθος έχει γίνει σχεδόν σε όλα τα χωριά. Οι κοινοτάρχες υπέγραψαν τα χαρτιά της Επιτροπής από το καφενείο, δημιουργώντας τεράστια προβλήματα στους χωρικούς που δεν ανταποκρίνεται η πρώτη διανομή με τους νέους αριθμούς, που τους υπέδειξε η Επιτροπή.

Η επαρχία της Δίβρης έχει 5500 εκτάρια δασική και λιβαδική έκταση. 2700 δάση και τα υπόλοιπα λιβάδια, τα οποία δεν έχουν προσβάσεις λόγω έλλειψης οδικού δικτύου για εκμετάλλευση ορεινού τουρισμού αλλά και κτηνοτροφικής ανάπτυξης.

Στην Κάτω και Άνω Λεσινίτσα

Η διαδρομή στην Κάτω και Άνω Λεσινίτσα ήταν ότι το ευχάριστο. Η πρασινάδα, όλου του δρόμου, μαζί με το κελάρυσμα του γάργαρου νερού, σε ανακούφιζαν και σε ξεκούραζαν από εκείνο το δύσκολο μέχρι τότε ταξίδι που διανύσαμε.

Το γάργαρο νερό ερέθισε ξανά τα σχεδία του επάρχου. Πρέπει να δοθεί τέλος η τροφοδότηση της Δίβρης με τις αντλίες, που είναι στη μοίρα του ρεύματος και των υπογείων αποθεμάτων. Μόνον με τρεχούμενο, άφθονο και γάργαρο νερό είναι η λύση. Με την επιμονή του, με τα σχέδια και τις μελέτες που παρουσίασε, μπόρεσε να πείσει την αλβανική κυβέρνηση να εγκρίνει ένα κονδύλιο των 294 εκατομμυρίων λεκ. Το σχέδιο αυτό θα συμπληρώσει το υπάρχον σύστημα, με πόσιμο νερό από τις πηγές της Λεσινίτσας. Αμέσως τον επόμενο μήνα το έργο θα βγει σε δημοπρασία και θα αρχίσουν οι εργασίες. Στα σχέδια του επάρχου για πόσιμο νερό είναι και η δεύτερη φάση του έργου  Αβαρίτσα-Ντερμίσι ύψος 90 εκατομμυρίων λεκ.

Το καθετί, λέει ο έπαρχος, γίνεται με μελέτες. Αν δεν παρουσιάσεις μελέτες κι αν δεν διεκδικήσεις, τίποτε δεν γίνεται.

25 εκατομμύρια λεκ προβλέπονται από τα έσοδα της επαρχίας για νέες μελέτες. Εδώ θα συμπεριληφθούν η μελέτη για το δρόμο Θεολόγο-Άνω Λεσινίτσα, η μελέτη για τον εφοδιασμό με πόσιμο νερό των 5 χωριών της επαρχίας με 4500 ψυχές, η μελέτη για την Αβαρίτσα, τον Άγιο Ανδρέα, γίνονται προσπάθειες για την ανακαίνιση του δρόμου  Μεμόραχη –Δίβρη 4 χμ, ύψους 360 εκατομμυρίων λεκ, κλπ.

Ο δρόμος προχωράει δίπλα στον καταπράσινο ποταμό. Τα πλατάνια και οι καρυδιές, με τον υπέροχο ίσκιο τους, σε προκαλούν για  μια στάση. Η λίμνη της Κάτω Λεσινίτσας σε παρακαλεί για αξιοποίηση. Να ξαναβαλθεί στην υπηρεσία των χωρικών. Πιο πάνω ο υδροηλεκτρικό σταθμός, που κοιμόνταν τόσα χρόνια, γιατί δε βρέθηκε κάποιος Λεσινιτσιώτης, κάποιος δικός μας να τον αξιοποιήσει, αλλά χρειάστηκε να έρθει ο Ιταλός, που μόλις έμπασε το νερό, σαν να είχε περάσει μόνον ένας μήνας  τα μηχανήματα λειτούργησαν και ο σταθμός παράγει ενέργεια.

Στην Άνω Λεσινίτσα, με τις ιστορικές, βυζαντινές εκκλησίες, με τους θόλους και τις κρεμαστές γέφυρες από πέτρα, με τα παλιά αρχοντικά σπίτια, που μαρτυρούν τον πολιτισμό και την ιστορία των κατοίκων αυτού του χωριού, με τον ποταμό της να κυλάει ελεύθερα, σαν να θέλει να σου πει: « Έχει δίκιο ο έπαρχος. Γιατί να ρέω άσκοπα και να μην βαλθώ στην υπηρεσία του κοσμάκη, που διψάσει για νερό; Εμπρός λοιπόν, να γίνει το υδραγωγείο. Μόνον τότε οι άνθρωποι θα είναι ικανοποιημένοι και θα με ευγνομωνούν…»

Δίπλα στον ποταμό μια ωραία πηγή. Δύο αγόρια , με τα δοχεία στα χέρια, γέμιζαν κρύο, δροσερό νερό. Ήταν τα εγγόνια του Αλέκου Παρτάλη, που λίγα μέτρα παραπάνω από την νεόχτιστη, πελεκητή βρύση, χτίζει το σπίτι του. Με πελεκητή πέτρα, που την φέρνει από τη Δρόπολη. Όλα τα κάνει μόνος του. Τον πρώτο όροφο τον τελείωσε.

Εδώ θα φτιάξω την ψησταριά, εδώ το μαγαζί κι εδώ το καφενείο, μας εξηγεί  ο Αλέκος, νιώθοντας ευτυχισμένος που βρήκε τον τρόπο να εκμυστηρευτεί  τα σχέδιά του και να παρατηρήσει στα μάτια των άλλων την απορία τους.

Όταν τον ρωτάς, το αν πιστεύει ότι το κτίριο αυτό θα του ανταποδώσει τα έξοδα που έκανε, ο Αλέκος στο κόβει σαν με μαχαίρι: « Δεν έχω ξεκινήσει από έναν τέτοιο σκοπό και ούτε έχω κάνει κάποιον λογαριασμό.  Θέλω μόνον να κάνω κάτι το ωραίο, να μείνει εδώ για τα παιδιά και τα εγγόνια μου!»

Αυτό τα λέει όλα. Μακάρι να σκεφτούν όλοι σαν τον Αλέκο. Μακάρι να χτίσουν όλοι από ένα σπιτάκι, ή να ανακαινίσουν το υπάρχον στο χωριό τους. Αυτό θα τους συνδέσει πιο πολύ με το χωριό, με τη γενέτειρα. Αυτό θα σημαίνει πως το μέλλον θα είναι εδώ!...

                                   Προϋποθέσεις για ορεινό τουρισμό

Η επαρχία της Δίβρης έχει όλες τις προϋποθέσεις για ορεινό τουρισμό. Τα ωραία και πυκνά δάση, τα κρύα, ορμητικά, πεντακάθαρα νερά της Λεσινίτσας, τα πανάρχαια μοναστήρια και εκκλησίες, τα έργα τέχνης που συναντάς στα χωριά αυτά, το βυζαντινό μοναστήρι στο Διβροβούνι της Δίβρης, μπορούν κάλλιστα να μετατραπούν σε μέρη λατρείας μα και σε θέρετρα, όπου μπορούν να κατασκηνώσουν ντόπιοι και ξένοι τουρίστες, για ν’ απολαύσουν την ηρεμία, τη φύση, τον καθαρό αέρα, το κρύο νερό, μα και την ωραία φύση.

Για όλα αυτά χρειάζονται επενδύσεις. Και για να γίνουν οι επενδύσεις χρειάζονται μελέτες. Πολεοδομικές μελέτες, που είναι ανύπαρκτες.

Καλό θα ήταν η Ελλάδα να διευρύνει τον τομέα αυτόν και στα μέρη που ζει ο εδώ Ελληνισμός, μέσω Ευρωπαϊκών προγραμμάτων, που έχουν σα σκοπό την αξιοποίηση του περιβάλλοντος.

                                          Στη θέση του επιλόγου

Η επαρχία της Δίβρης αλήθεια  είναι η πιο ορεινή επαρχία στο νομό των Αγ. Σαράντα και Δελβίνου. Με μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τον έπαρχο, με συγκεκριμένες μελέτες και σχέδια, με υπομονή και υπομονή, με τη βοήθεια διαφόρων φορέων και ιδρυμάτων, μα πάνω απ’ όλα με την θέληση και την μέριμνα των ίδιων των κατοίκων της, μπορεί να μετατραπεί  σε μια επαρχία βιώσιμη, σε μια επαρχία που να δημιουργήσει τις συνθήκες για την προέλευση των ξένων τουριστών και γιατί όχι και των επενδυτών.

Ο έπαρχός της Σωκράτης Καλτσούνης, είμαστε σίγουροι, πως με την επιμονή του, με την βοήθεια διαφόρων παραγόντων, μέσα τους και της Ομόνοιας, θα τα φέρει εις πέρας.

 Ρεπορτάζ των : Βασίλη ΙΑΤΡΟΥ

                            Βαγγέλη ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ